Có những Phật tử thắc mắc: “Người ham tu học, siêng niệm Phật, tụng kinh trì chú, ngồi thiền như vậy có phải là THAM không?”
Xin trả lời:
Chúng ta thường lầm lẫn giữa chữ tham và dục (mong muốn).
Về chữ tham, tiếng Pali có 3 danh từ là: Lobha, Raga, Tanha.
Về chữ dục, có 2 danh từ là: Kama, Chanda.
Sau đây là định nghĩa của mỗi từ:
– Lobha (greed): tham lam, chiếm hữu, muốn có nhiều hơn. Danh từ này thường xuất hiện chung với sân (dosa), và si (moha).
– Rāga (lust): tham đắm, say mê trong sự hưởng dục.
– Taṇhā (craving): tham ái, thèm khát dục lạc. Từ này được dịch là “ái” trong 12 nhân duyên.
– Kama (sensuous desire): dục vọng liên quan đến ngũ trần (sắc, thanh, hương, vị, xúc).
– Chanda (intention): ý chí hay ý muốn hành động.
Ví dụ: Một người thấy chiếc xe đẹp:
– Kāma: khởi tâm muốn có.
– Tanha: tâm luôn thèm khát muốn có. Chưa có thì tâm không yên.
– Lobha: muốn chiếm hữu chiếc xe. Có rồi lại muốn có thêm xe khác.
– Raga: say mê, yêu thích, hằng ngày vuốt ve lau chùi chiếc xe.
Cả 4 từ trên đều thuộc về bất thiện vì khiến tâm tạo nghiệp xấu.
Riêng Chanda, tuy được dịch là dục (muốn) nhưng đây không phải là tham mà là ý chí (intention) hay chí nguyện (aspiration) muốn làm một việc gì đó.
Ví dụ: khi đói muốn ăn, khi mệt muốn ngủ, khi thất nghiệp muốn đi tìm việc làm… Những cái “muốn” này không phải là tham (greed), nó thuộc loại trung tính (không thiện, không ác).
Khi muốn tu hành thoát khổ thì cái “muốn” này là thiện, trong đạo gọi là Chanda (dục như ý túc). Nhờ muốn tu nên mới “tinh tấn” (tấn như ý túc). Nếu không có cái “muốn” này thì sẽ không có động lực tu hành.
Do đó, chúng ta không nên hiểu lầm “muốn” (wish) tức là “tham”(greed).
Muốn điều xấu như thỏa mãn khoái lạc thể xác, vật chất (dục vọng – kama) thì sẽ đưa đến tham.
Muốn điều thiện như giúp người, hay tu hành giải thoát (thiện dục – chanda) thì không phải là tham.
Tóm lại, người ham tu, siêng tu, không phải là tham. Dùng chữ “tham tu” là không chính xác.
Chữ tham chỉ dùng đối với sự dính mắc vật chất thế gian như tham tiền, tham sắc, tham danh, tham lợi, v.v.
______
Thích Trí Siêu
24/11/25